Kurye ve Dağıtıcıların İşçilik Hakları
Sahadaki Emek, Kâğıttaki Sıfat
Dağıtım ağının asıl yükünü taşıyan kuryeler, dağıtıcılar ve transfer merkezi çalışanları; kimi zaman doğrudan şirket kadrosunda, kimi zaman alt işveren bünyesinde, kimi zaman da "esnaf kurye" gibi kendi adına çalışıyor görünümüyle istihdam edilir. Sıfat ne olursa olsun; rota, hedef ve mesai şirket sistemince belirleniyorsa, ilişkinin işçilik yönü tartışılmaya değerdir.
Platform Kuryeleri ve "Esnaf Kurye" Modeli
Yemek ve market teslimat platformlarında çalışan moto kuryeler için de tablo benzerdir. Kuryeye vergi kaydı açtırılıp "esnaf" sıfatı verilse dahi; siparişler uygulama tarafından atanıyor, çalışma bölgesi ve saatleri sistemce belirleniyor, performans puanı ve sipariş kabul oranı üzerinden fiilî bir denetim kuruluyorsa, ortada bağımsız bir ticari faaliyet değil bağımlı çalışma vardır. Yargı uygulamasında bu tür ilişkilerin işçilik yönü; uygulama kayıtları, atama ve mesai verileri üzerinden değerlendirilmektedir. Kendi aracını kullanmak ya da vergi mükellefi olmak, tek başına işçilik haklarını ortadan kaldırmaz.
Gerçek Ücretin Tespiti
Bu alandaki uyuşmazlıkların önemli bölümü, ücretin gerçek tutarına ilişkindir. Bordroda asgari ücret görünürken; prim, paket başı ödeme ya da elden ödemelerle fiilî kazancın daha yüksek olduğu durumlar yaygındır. Yargılamada gerçek ücret; banka kayıtları, hakediş ve prim cetvelleri, meslek kuruluşu verileri ve tanık anlatımlarıyla tespit edilir. Tazminat ve alacaklar bu gerçek ücret üzerinden hesaplanır.
Başlıca Alacak Kalemleri
- Kıdem ve ihbar tazminatı — sürenin ve gerçek ücretin doğru tespitiyle,
- Fazla mesai — dağıtım yazılımı ve el terminali kayıtları önemli delildir,
- Hafta tatili ile ulusal bayram–genel tatil çalışmaları,
- Yıllık izin — kullanılmayan izinlerin ücreti,
- Eksik bildirilen SGK primlerine ilişkin haklar.
Kayıt Gücü Çalışandadır
Dağıtım işinin doğası gereği; teslimat kayıtları, el terminali ekranları, vardiya listeleri ve yazışmalar günlük olarak çalışanın elinden geçer. Bu kayıtların çalışma sürerken düzenli biçimde saklanması, ileride açılacak bir davada ispat yükünü büyük ölçüde hafifletir. İş ilişkisi sona ermeden hukuki bilgi almak, hem belge hazırlığı hem de süreler bakımından en doğru zamandır.